27.07.2021, 08:45

Tylko 50 osób posługuje się językiem wilamowskim

„Ny moh nist cy byhend, do der daj at ny śent”, czyli: co nagle, to po diable, a dosłownie tłumacząc język wilamowski: nie rób nic za szybko, bo twoja praca nie będzie cię szanować. Sprawdzamy, jaki jest obecnie status tego języka i jaką ma historię oraz pochodzenie.

Wilamowice to miasteczko na południu województwa śląskiego, w powiecie bielskim. Miejsce wyjątkowe, bo posiada swój własny język. Wilamowski. „Güter mügja” (Dzień dobry), tak witają się jego mieszkańcy.

Dlaczego giną języki?

Społeczności wypierają swoje podstawowe języki bardzo często z powodów wieloletnich prześladowań i dyskryminacji. Tak też było w przypadku języka wilamowskiego. Wykształcił się on w połowie XIII wieku – jego oryginalna nazwa brzmi: wymysiöeryś. Legendy i opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie mówią o flamandzkim pochodzeniu jego mieszkańców i ucieczce przed „wielką powodzią" z rodzimych terenów do dzisiejszych Wilamowic, które to ziemie w XIII wieku były spustoszone przez najazdy tatarskie. Po II wojnie światowej Wilamowianie stali się ofiarami silnych represji, w wyniku których język został oficjalnie zakazany i zaczął zanikać. Większość mieszkańców została wywieziona na Ural. Poza tym, po wojnie, władza komunistyczna dążyła do jednolitości i nie chciała, żeby jakieś miasto wyróżniało się swoją własną kulturą i językiem. Nie było miejsca dla odrębności. Obecnie żyje jedynie kilka osób, w większości w bardzo zaawansowanym wieku, które są pierwotnymi użytkownikami wilamowskiego.

W młodości siła

Nie jest jednak tak źle, bo jest grupa młodych ludzi, którym zależy, by język przetrwał. Istnieje Stowarzyszenie „Wilamowianie”, które organizuje lekcje tego języka. W projekt zaangażowana jest grupa lokalnych aktywistów i spore grono młodzieży, którzy postanowili dać szansę zachowaniu pamięci o swojej tożsamości. Zależy im na ocaleniu od zapomnienia nietypowej kultury Wilamowic. Szczególnie wyróżnia się działalność Tymoteusza Króla, który zna język wilamowski od dziecka i pracuje nad nim, jako naukowiec i popularyzator. Nauczył się go od babci i sąsiadów. Jest on też zapraszany do prowadzenia wykładów na całym świecie, na temat ginących języków mniejszościowych. Inną osobą działającą w Stowarzyszeniu jest Justyna Majerska, która od lat zbiera eksponaty do przyszłego muzeum. Do działania zmotywowała ją chęć walki o coś: co przez lata nam odmawiano, a do czego mamy pełne prawo. Kolekcjonuje rzeczy po dawnych mieszkańcach miasta. Są wśród nich skrzynie, przedmioty użytku codziennego czy zabytkowe narzędzia, które chce ocalić dla następnych pokoleń. Jest to szczególnie ważne, bo teraz większości z nich się już nie używa. Dla Justyny istotne są skrzynie posagowe, które miały swój własny wzór. Dostawały je dziewczyny od rodziny i każda malowała własną wersję wzoru na niej. Taka skrzynia w języku wilamowskim nazywa się „der łod”. Aktywiści nie są osamotnieni w swoich działaniach. O pochodzeniu przypominają też dwujęzyczne tabliczki przy wjeździe do miasta: po Polsku i Wilamowsku – witające przyjezdnych. Powstały na zlecenie Urzędu Gminy w 2011 roku.

Ginące języki w filmach

Jest problem z określeniem statusu języka wilamowskiego. Zgodnie z tradycyjną klasyfikacją wszystkich dialektów powinien być on uznany za dialekt języka niemieckiego. Jak się okazuje, ma z tym problem polski rząd, mimo że spełnia on wszystkie warunki ustawy o języku regionalnym. Zgodnie z klasyfikacją jest on dialektem germańskim i powinien być uznany za osobny język. Takim, za jaki został uznany przez SIL, Etnoloque czy UNESCO. Z powodu jego oryginalności język wilamowski był wykorzystany w filmie „Młyn i Krzyż" Lecha Majewskiego, gdyż odpowiadał najbardziej XVI-wiecznemu niderlandzkiemu.

Przykładowe słówka w języku wilamowskim:

„Dy Kafy” – kawa

„Der Sajn” – blask

„Prehtik” – wspaniały

Wyspułn” – gwizdać

„Dy gydułd” – cierpliwość

Txt: Damosfera

Foto: Stowarzyszenie "Wilamowianie"
 
 

Komentarze

 
 

Dodaj Komentarz

Partnerzy

Newsletter

Zapisz się na newsletter

Damosfera InstagramDamosfera Youtube


Copyright 2014 by Damosfera
Projekt i realizacja JMC.

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij X