13.10.2021, 08:45

Hans Christian Andersen – brzydkie kaczątko

W XIX wieku nie było książek dla dzieci. Opowiadano im prastare legendy przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Brak literatury dziecięcej stanowił poważną lukę w ich rozwoju. Nikt w ówczesnych czasach nie miał pojęcia o tym, jaki wpływ na pobudzanie delikatnej psychiki dziecka i rozwój wyobraźni ma książka, z której snują się fascynujące, często fantastyczne w dosłownym tego słowa znaczeniu opowieści. Nie wiedział o tym nawet sam twórca baśni Hans Christian Andersen, który sam będąc dzieckiem postrzegał świat oczyma wyobraźni i wrażliwej natury.

Urodził się 2 kwietnia 1805 roku w najbiedniejszej dzielnicy Odense, miasta, które znajduje się na wyspie Fionii, pomiędzy wyspą Zelandią, a Półwyspem Jutlandzkim, w samym sercu Danii. To jedno z najstarszych miast Skandynawii, ośrodek przemysłu stoczniowego Danii i trzecie co do wielkości miasto w kraju. W 1988 Odense obchodziło swoje tysiąclecie. Nazwa tłumaczona jest jako „Sanktuarium Odyna”. Dziś to portowe miasto jest dobrze rozwinięte i sławne dzięki gawędziarzowi Andersenowi. Tłumy turystów odwiedzają Odense, aby zobaczyć miejsce dzieciństwa słynnego baśniopisarza, przejść się uliczkami, gdzie chadzał autor i dotknąć historii życia człowieka, który stworzył najpiękniejsze bajki świata. Klimat tej miejscowości pozostał bajkowy, jakby miasto to nie obudziło się ze snu. Sam Hans Christian mawiał, że Odense jest baśnią jego życia. Stara część miasta jest jakby wycięta z baśni Andersena. Małe domki, rzeźby żołnierzyków, łódki. Na wąskich, brukowanych uliczkach widać ślady czyichś stóp. Są duże, w rozmiarze 47. Taki rozmiar buta nosił nasz bohater. Ślady prowadzą w różne zaułki miasta i uważa się, że mogą prowadzić tam, gdzie przechadzał się Andersen. Ci, co chcą poznać historię bajkopisarza powinni podążać śladami jego stóp. Spacer ten ma około 3 km i prowadzi do najciekawszych miejsc związanych ze sławnym dziś Duńczykiem.

Rodzice Hansa Christiana należeli do najbiedniejszych mieszkańców Odense. Jego ojciec Hans Andersen był czeladnikiem szewskim, a matka Anna Marie z domu Andersdatter, praczką. Hans Christian junior przyszedł na świat w maleńkim domku. W dniu swojego urodzenia został od razu ochrzczony, gdyż śmiertelność noworodków w tamtych czasach była wysoka. 17 kwietnia 1805 roku został formalnie ochrzczony w kościele św. Jana w Odense. Ojciec Hansa Christiana był pracowitym i skromnym człowiekiem. Umiał czytać i pisać. Zachwycał się Szekspirem, czytał dzieła duńskiego pisarza Holberga, a także „Baśnie z 1001 nocy”. Opowiadał dziecku bajki i własnoręcznie robił mu zabawki. Starał się przekazać chłopcu wiarę w siebie oraz możliwości twórcze i intelektualne człowieka, które są niezależne od zasobu jego kieszeni.

Matka nie potrafiła czytać i pisać. Była osobą przesądną i religijną. Serce dziecka zdobyła babcia, mama jego ojca, która rozwinęła w małym Hansie Christianie wrażliwość i „bajeczną wyobraźnię”. Babcia pracowała w przytułku dla chorych, gdzie zajmowała się ogrodem. Często zabierała dziecko ze sobą i opowiadała mu różne baśnie ludowe, które już jako dorosły pisarz wykorzystał w swojej twórczości, którą pewna „mądra baba” przepowiedziała mu, że będzie miał więcej szczęścia niż na to zasługuje - będzie jak dziki ptak, który wysoko lata i stanie się wielki i wytworny, a Odense zabłyśnie światłem na jego cześć.

Z dzieciństwa zapamiętał wycieczki z rodzicami do lasu, barwne uroczystości związane z rozpoczęciem nowego roku, sobótki, pokazy cechów rzemieślniczych. Największe jednak wrażenie na młodym artyście robił teatr. Po raz pierwszy rodzice zabrali go na przedstawienie gdy miał 7 lat. Zbudował sobie mały teatrzyk lalkowy. Bawił się sam. Nie miał kolegów.

W wieku 11 lat Hans Christian stracił ojca. Matka próbowała mu znaleźć pracę w fabryce odzieży, a później tytoniu, ale nie bardzo ta praca mu wychodziła, wobec tego zostawał w domu i czytał książki. Anna Marie musiała szukać pracy, by utrzymać siebie i chłopca. Zatrudnienie znalazła jako praczka. Prała w rzece, długo stojąc w lodowatej wodzie. Ogrzewała się tanim alkoholem, który doprowadził ją do uzależnienia. Zmarła w 1833 roku na delirium tremens. Aby upamiętnić matkę Andersen napisał dla niej bajkę, w której opisał trudne życie praczki.

W 1819 r. Hans Christian podjął decyzję o wyjeździe do Kopenhagi. Wielki świat pociągał go, nęcił sławą i bogactwem. Chciał zostać aktorem albo śpiewakiem. Śpiewał sopranem i wyróżniał się wyglądem. Był wysoki, miał jasne, kręcone włosy, blisko osadzone, małe oczy i duży nos. Nie miał miłej aparycji, ale za to miał osobowość. Dzięki niej spotykał na swej drodze ludzi, którzy starali się mu pomóc. Taką osobą był Pan Siboni, który prowadził lekcje śpiewu przy Teatrze Królewskim. Nauczyciel i jego znajomi zebrali pieniądze na mieszkanie dla Hansa Christiana, a Siboni uczył go śpiewać. Jednakże piękny sopran Andersena zaczął się zmieniać w wyniku mutacji, a sam młodzieniec z powodu utraty głosu i w związku z tym zarobków, żył w coraz gorszych warunkach, ale znów uśmiechnęło się do niego szczęście, bowiem Jonas Collin - dyrektor Teatru Królewskiego postarał się o 3-letnie stypendium z królewskiej fundacji, żeby młody, ambitny i niedouczony człowiek mógł zdobyć wykształcenie, jakie odbierali chłopcy z bogatych rodzin.

Jonas Collin i jego rodzina zaopiekowali się chłopakiem. W 1822 roku Andersen rozpoczął naukę w Szkole Łacińskiej w Slagelse. Miał wtedy 17 lat, a jego koledzy byli młodsi. Mimo to znajdował z nimi wspólny język. Gorzej układały się stosunki z dyrektorem szkoły - Panem Meislingiem, który drwił z wyglądu Hansa Christiana i skłonności do pisania przez niego wierszy. Meisling wykorzystywał młodego chłopaka do pilnowania uczniów, podczas gdy on przebywał na wakacjach. Nawet wtedy, kiedy Andersen pragnął odwiedzić matkę, dyrektor z wielką niechęcią udzielił mu tygodniowego urlopu. Upór i pozytywny charakter Hansa Christiana nie pozwalał mu się poddać. Drogę z Slagelse do Odense odbył pieszo, z wyjątkiem przeprawy statkiem przez Duży Bełt. Matkę spotkał na ulicy. Była bardzo dumna z syna, z jego zaradności i zdobytego przez niego wykształcenia.

W 1826 roku Meisling wraz z rodziną i Andersenem przenieśli się do Helsingoru. Jednakże w 1827 r. Hans Christian przerwał naukę w szkole Meislinga i sam przygotowywał się do matury biorąc prywatne lekcje. Egzamin maturalny zdał w 1928 roku i dostał się na Uniwersytet Kopenhaski. Szkoła u Meislinga była szkołą przetrwania. Wiele razy młody, wrażliwy chłopak chciał odejść. Otuchy dodawali mu dobrzy ludzie, którzy go wspierali i okazywali przyjaźń.

W tym czasie Andersen napisał wiersz „Umierające dziecko”, który jest nasączony taką emocjonalnością i wrażliwością, że porusza każdego czytelnika. Pierwszy jego sukces wiąże się jednak z wydaniem powieści „Improwizator”, opartej na wrażeniach z podróży po Włoszech. Hans Christian z charakterystycznym dla siebie wyczuciem opisuje miejsca, plaże, regiony pozamiejskie, Wezuwiusza i miasta włoskie. Nie jest to krótka charakterystyka, tylko pisarz wprowadza czytelnika w sensualne doświadczanie, w niezwykłość, klimat, barwy, tak jakbyśmy poznawali te miejsca wszystkimi zmysłami. Autor potrafi być wnikliwym obserwatorem zachowań ludzkich i charakterów. Fascynacja Italią, jego odbiór stała się dla czytelników ciekawym przewodnikiem, a jednocześnie powieścią, którą się czyta z zainteresowaniem.”Improwizator” przyniósł autorowi sławę nie tylko w Danii, ale też w Anglii i w Niemczech.

W 1835 roku ukazał się drukiem pierwszy zbiór bajek autorstwa Andersena. Początkowo spotkały się z głośną krytyką. Zarzucano mu brak wartości wychowawczej oraz zbyt swobodny styl. Poza tym osądzano go za wygląd i zarzucano mu prostactwo. Pisarz prawdopodobnie miał dysleksję i robił mnóstwo błędów ortograficznych, miał jednak siłę woli i niezrażony dalej pisał bajki, które pomyślane były tak, aby trafiały do dzieci i dorosłych. O swoich baśniach mówił, że są jak pudełka, dzieci oglądają opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza. Napisał ich 156. Najbardziej znane to: ”Księżniczka na ziarnku grochu”, „Calineczka”, „Królowa Śniegu”, „Dziewczynka z zapałkami”, „Brzydkie kaczątko”, które jest uznawane za najbardziej autobiograficzną baśń. Jego utwory znalazły uznanie w dalekim świecie i stamtąd przyszła do niego sława, złośliwi krytycy przycichli, a Dania zaczęła otaczać Andersena przychylnością.

Baśnie zostały przetłumaczone na 80 języków. Na język polski tłumaczył je m.in. Jarosław Iwaszkiewicz.

Andersen bardzo dużo podróżował. Zwiedził prawie całą Europę. Podróżował przez 9 lat. W Niemczech wędrował po górach Harzu, był w Szwajcarii Saksońskiej, Francji, Włoszech, Portugalii, Holandii, Grecji, Turcji, Anglii, Szkocji, Hiszpanii, Szwecji, Norwegii. Podczas podróży robił wiele notatek i zapisków. Podróżowanie było sposobem nie tylko na poznawanie ciekawych ludzi, ale także formą zyskania popularności. Andersen czerpał jeszcze ogromną przyjemność z obserwacji ludzi i świata.

Kariera nabierała rozpędu, ale nie szła w parze z jego życiem osobistym. Andersen żył w epoce romantyzmu i zgodnie z trendami charakteryzował się delikatnością, wrażliwością i sentymentalizmem. Jego wygląd zewnętrzny nie robił wrażenia na płci przeciwnej. Zakochiwał się kilkukrotnie, ale zawsze był odrzucany. Prawdopodobnie był biseksualny. Pociągali go niedostępni mężczyźni i charakterne kobiety. Miał przez to wiele kompleksów i borykał się z samotnością. Miewał stany depresyjne i był egocentrykiem. Jednak starał się pokonywać samego siebie tworząc. Miał wielu przyjaciół. W towarzystwie ceniono go za poczucie humoru. Do jego grona należeli bracia Grimm, Soren Kierkegaard, Charles Dickens, Jenny Lind, Bertel Thorvaldsen. Ze Stanów Zjednoczonych Ameryki dostał zaproszenie na tournee po kraju, podczas którego miał spotykać się z Amerykanami i czytać swoje utwory. Nie zdecydował się na tę podróż z powodu fobii i strachu przed katastrofą statku. Horace Sudder pisarz amerykański zadbał , aby amerykański wydawca wysłał Andersenowi godne honoraria. Andersen oburzył się na Scuddera, gdyż ten przedstawił go Amerykanom jako Hansiu (po duńsku „Lille Hans” znaczy „Mały Hans”, czyli Hansio). Tę formę zwracania się do osoby dorosłej w Danii uważa się za obraźliwą, gdyż jeśli ktoś ma dwa imiona, należy zwracać się do niego obydwoma imionami.

Andersen był bardzo religijny, jednak do kościoła chodził rzadko. Wyznawał trzy zasady. Wiara w jednego Boga, człowiek powinien żyć uczciwie, dusza człowieka jest nieśmiertelna. Miał naturę dziwaka. Nie jadał mięsa wieprzowego, bo uważał, że może zawierać larwy trychniny i twierdził, że nie trawi słodkich zup. Panicznie się bał, że zostanie pogrzebany przed śmiercią i obudzi się w trumnie. Na jego szafce nocnej zawsze leżała karteczka, na której napisane było: „Tylko się wydaje, że umarłem”.

W 1846 roku król pruski Fryderyk Wilhelm IV nadał Andersenowi stopień szlachecki Czerwonego Orła, a bawarski król Maksymilian II nadał mu Order Kultury i Nauki Maksymiliana. W 1851 roku Hans Christian został mianowany honorowym profesorem w Kopenhadze i honorowym Doradcą Stanu w Danii, a ukochane miasto Odense nadało mu honorowe obywatelstwo. Andersen zmarł na gruźlicę 4 sierpnia 1875 roku w Rolighed koło Kopenhagi. Pochowano go na cmentarzu Assistens w Kopenhadze.

W muzeum w Odense zgromadzono wszystko, co jest związane z życiem pisarza – jego rzeczy osobiste, ubrania, laskę, torbę podróżną, rękopisy, szkice, fotografie, nawet sznur, który woził zawsze ze sobą na wypadek pożaru w hotelu, wycinki z papieru, papierowe figurki.

Tinderbox to obok Muzeum miejskiego centrum kulturalne dla dzieci. To tu bajki Andersena ożywają poprzez zabawę, teatr, sztukę. Przed hotelem Comwell Odense znajduje się rzeźba Andersena. Ma ona olbrzymi płaszcz, którym zakrywa walizkę leżącą na ziemi, a z drugiej strony całą ławkę. Jest to dobre miejsce do wspólnych zdjęć z Andersenem.

W 1956 roku dla najwybitniejszych twórców literatury dziecięcej przyznawany jest Medal im. H.C. Andersena, powstała także Lista Honorowa im. H.C. Andersena, na której umieszczane są najlepsze książki dla dzieci i młodzieży.

W 2005 roku z okazji dwusetnej rocznicy urodzin pisarza, Poczta Polska wydała dwa znaczki, na których znajdują się postaci z bajek Andersena. Jest to : Mała Syrenka i Królowa Śniegu. W Danii wydano wszystkie jego baśnie bez poprawek wydawniczych, ilustrowane wycinankami autora. 2 kwietnia, w dzień urodzin baśniopisarza, ustanowiony został Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci. Co roku inny kraj jest gospodarzem tego dnia. Polska była nim w 1980 roku.

Baśnie Andersena zekranizował Walt Disney. Baśnie te kończą się zazwyczaj szczęśliwie, ale nie w baśniach Andersena. Mała Syrenka Andersena popełnia samobójstwo, rzucając się w fale oceanu i zamieniając się w pianę morską.

W Nowym Yorku, w Central Parku jest pomnik Andersena, autorstwa Georga Johna Lobera, ufundowany przez dzieci duńskie i amerykańskie. Latem czytane są tu baśnie. W Kopenhadze jest natomiast pomnik Małej Syrenki.

Hans Christian Andersen pisał swoje baśnie z głębi serca, z wielką empatią i pewną tajemniczością. Jego najstarsza baśń powstała, gdy miał zaledwie 18 lat i została znaleziona całkiem przypadkowo przez historyka-amatora w 2012 roku, który przeglądając dokumenty archiwum Odense wyciągnął ją z dna pudła, wypełnionego starociami. Okazało się, że to rękopis Andersena, a bajka nosi tytuł „Świeca łojowa”. Napisał ją dla wdowy po pastorze.

Hans Christian Andersen tworząc „Brzydkie Kaczątko” umieścił siebie, to on jest kaczątkiem: „Chociaż się urodziło pomiędzy kaczkami, lecz z łabędziego jaja, więc i ono także łabędziem stać się musiało na koniec!” i tak też się stało. Andersen z brzydkiego kaczątka stał się pięknym, baśniowym, tajemniczym łabędziem.

„Moja ojczyzna, Dania, jest krajem prawdziwej poezji”. „Naiwność to tylko jedna cząstka mych baśni, humor bowiem stanowi ich sól”. „Życie każdego człowieka jest baśnią napisaną przez Boga”, „Życie to najbardziej zdumiewająca bajka”.

Angelika Grobelna
 
 

Komentarze

 
 

Dodaj Komentarz

Partnerzy

Newsletter

Zapisz się na newsletter

Damosfera InstagramDamosfera Youtube


Copyright 2014 by Damosfera
Projekt i realizacja JMC.

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij X